زبان فارسی سال سوم درس1
کوچک ترین و بزرگترین واحد زبان چیست؟
زبان وسیله ی انتقال پیام در بین انسان هاست.
کوچکترین واحد یا عنصر زبان (( واج )) است.
همه ی زبان های بشری از (( واج )) ساخته میشوند و در نهایت به (( واج )) تجزیه میشوند.
واج ها با هم ترکیب میشوند تا واحدهای بزرگتری مانند (( تکواژ )) و (( واژه )) ساخته می شوند.
الگوهای هجایی یا قاعده ی ترکیب :
1. صامت + مصِوّت :وَ ، ما
1. صامت + مصوّت + صامت : سَر ، آب
2. صامت + مصوّت + صامت + صامت : فَرد ، گُفت
به قواعدی که مانع از اجتماع برخی از واج ها در کنار هم میشوند ، (( قواعد واجی )) میگویند.
(( ما بینِِِِِِِِِِِِِِِِِ هر صامتی باید مصوت قرار داشته باشد ))
هر تکواژ یا واژه برای اینکه تولید شود یا از زبان های بیگانه به زبان فارسی راه یابد ، باید از صافی قواعد
واجی زبان عبور کند ، در غیر این صورت کاربرد نخواهد داشت.ساختن گـــــــــــــــــــــروه از ترکیب واژه ها و تکواژ هاست.
قواعدی که به ما کمک میکنند تا بتوانیم از ترکیب تکواژ ها یا واژه های مناسب ، گروه های اسمی ، قیدی و فعلی مناسبی تولید کنیم ، به قواعد (( هم نشینی )) معروف اند.
زمانی که واحد هایی به نام (( واج )) ، (( تکواژ و واژه )) و (( گروه )) از مراحل اوّل و دوم ( صافی قواعد واجی و قواعد هم نشینی عبور کردند ، به مرحله ی سوم یعنی (( جُــــــــمــــــلــــهــــ سازی )) وارد میشوند.
در این مرحله ، گروه ها در کنر هم قرار میگیرند و از ترکیب آنها جمله ساخته میشود.
تو + او + را + دیدــَ م
جمله ی بالا غلط است ! زیرا نهاد و فعل با هم مطابقت ندارندیک صافی بسیار دقیق ، جمله ها را قبل از تولید ، بررسی میکند و در صورتی که مطابق معیار های زبان باشد ، اجازه ی تولید آنها را میدهد. این صافی را (( قواعد نحوی )) میگویند.
قواعد دیگری نیز در زبان وجود دارد که به مه کمک میکند تا جمله هایی با معنا بسازیم و آن ها را در موقعیّت های مناسب به کار ببریم ؛ مثلا جمله ی (( پرنده ، آسمانِ آبی را نشانده است. )) از نظر قواعد نحوی درست است امّا از جمله های عادی زبان به شمار نمی آید. در این مرحله صافی دیگری وجود دارد که جمله را از نظر معنایی بررسی میکند که به آن (( قواعد معنایی )) میگویند.
- امروز به کجا میروید ؟
- شیشه شکستنی است.
این پاسخ اشتباه است!
قواعدی که به ما کمک میکنند تا هر جمله ای را در جایگاه خودش به کار ببریم ، به انها (( قواعد کاربردی )) میگویند.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. قواعد واجی :واج گاه مشترک داشتن باعث رعایت نشدن قاعده میشود
2. قاعده هم نشینی : قرار نگرفتن کلمات در جای خود
3. قاعده نحوی : مطابقت نداشتن فعل و نهاد 1. قاعده معنایی : داشتن معنای غیر منطقی و طبیعی
2. قاعده کاربردی : به کار بردن پلسخ های نامناسب